محمد تقي جعفري

221

ترجمه و تفسير نهج البلاغه ( فارسي )

و اين گونه تغييرات شبيه به همان دگرگونىها است كه در هر يك از شرايع بوسيلهء تغييرات عارض بر موضوعات و هر گونه مقتضيات و شرايط ديگر بوجود مىآيد . قسم دوم - احكامى است كه بر دلهاى تزكيه شده و صفا يافتهء خود انبياء منعكس يا الهام مىشود كه بعنوان سنت پيامبر جزء شريعت تلقى مىگردد و همين قسم دوم از احكام هم مستند به ارادهء تشريعى خداوند سبحان مىباشد . از اين مبحث روشن مىشود كه اعتراض اشخاصى مانند دنى ديدرو به اديان ، بدانجهت كه چرا خداوند يك دين براى همهء انسانها و در همهء دورانها نفرستاده است ، بر طرف مىگردد ، زيرا همان گونه كه ملاحظه شد متن كلى دين الهى يك دين است و خصوصيات مربوط به احكام ، ناشى از مختصات محدود و قابل زوال مصالح و موضوعات خود مىباشد . و همچنين با اين مبحث بىپايه بودن آن سخن كه برخى از فرقه‌هاى بىاساسى در آورده و بطلان دعاوى خود را پشت آن مخفى كرده‌اند ، نيز اثبات مىشود آن سخن بىپايه اينست كه چون دين به تبع زندگى انسانها رو به تكامل مىرود ، و چون از زمان پيامبر اسلام قرنها گذشته و همه چيز تكامل يافته است ، پس مقولهء دين هم تكامل يافته و دين ما همان دين تكامل يافتهء اين دوران است مبحثى كه مطرح نموديم بىاساس بودن اين سخن را هم با كمال وضوح اثبات نمود كه دين الهى متكى به اصول ثابته در حيات بشرى است و آن اصول ثابته قابل تغيير و دگرگونى نمىباشد . با نظر به منابع اوليهء دين اسلام كه جامع همهء اديان الهى است ( قرآن ، سنت ، اجماع و احكام بديهى و ثابت عقل ) و با نظر به آن اصول كلى اين دين جاودانى كه محور اساسى خود را حيات شايسته در دو قلمرو ماده و معنى و دنيا و آخرت قرار داده است ، ابديت و شمول عام اسلام براى همهء اقوام و ملل آشكار مىگردد . در بارهء نبوت و انبياء و نبوت و رسالت پيامبر اكرم اسلام صلَّى اللَّه عليه و آله مباحثى متعدد و متنوع در اين مجلدات آمده است كه مطالعه كنندگان ارجمند